Het nut van executieve functies versterken bij een vermoeden van ADHD
Daan is veertien en zit in de tweede klas. In de brugklas redde hij het nog met lastminute leren, maar nu loopt hij vast en kelderen zijn cijfers. Hij vergeet spullen, mist deadlines, stelt taken uit en dwaalt regelmatig af tijdens de les. Het schoolteam merkt dat hij steeds meer moeite heeft met plannen en organiseren en adviseert een onderzoek naar ADHD.
Kwetsbare executieve functies
Dit advies sluit aan bij een lange traditie in de wetenschap die ADHD koppelt aan kwetsbaarheden in executieve functies, zoals werkgeheugen, inhibitie, volgehouden aandacht en planning, cruciale vaardigheden om taken effectief aan te pakken en het dagelijkse leven te organiseren. Hoewel bij ADHD vaak tekorten in executieve functies worden gezien, zijn deze niet bij alle leerlingen aanwezig en komen ze ook voor bij jongeren zonder diagnose.
Ontwikkelingskloof
Wat Daan laat zien hoeft dus niet perse te wijzen op een mogelijk ADHD-profiel, maar kan ook een ontwikkelingskloof laten zien. Adolescenten krijgen namelijk in toenemende mate te maken met schooltaken die zelfstandigheid, overzicht en prioriteren vragen, terwijl hun executieve functies nog volop in ontwikkeling zijn. Wanneer deze kloof te groot wordt, kan dat leiden tot stress, blokkeren en onderpresteren.
Direct ondersteunen in plaats van afwachten
Het afwachten op een diagnose kan deze problemen juist verergeren. Diagnostische trajecten duren vaak maanden, terwijl de schooldruk blijft bestaan. Gedurende die tijd kan een leerling steeds meer vastlopen. Het werken aan executieve functies kan in deze fase directe ondersteuning bieden. Executieve functies zijn de regieknoppen van het brein. Ze helpen leerlingen taken te plannen, te starten en vol te houden, impulsen te beheersen en overzicht te bewaren. Door training kunnen jongeren deze vaardigheden versterken, waardoor ze beter leren omgaan met de toenemende eisen van school en hun eigen gedrag effectiever leren sturen. Zo neemt stress af en groeit het zelfvertrouwen, ongeacht de uitkomst van het onderzoek.
Spiky profiles
Bij KCEF wordt bovendien gewerkt met het concept van ‘spiky profiles’, waarbij sterke en zwakke cognitieve en executieve functies naast elkaar bestaan binnen één persoon. Door sterke kanten te benutten, kunnen leerlingen uitdagingen compenseren en strategieën ontwikkelen die passen bij hun profiel.
EF-training
Daan startte met EF-training voordat duidelijk was of er daadwerkelijk sprake was van ADHD. Voor Daan betekende dit dat hij al vooruitgang boekte terwijl het onderzoek nog liep. Ouders, mentor en docenten ondersteunden hem actief, waardoor de training direct toepasbaar was in zijn dagelijkse schoolomgeving.
Mismatch ontwikkelingsniveau en eisen
Het verhaal van Daan laat zien dat schoolproblemen vaak voortkomen uit een mismatch tussen het ontwikkelingsniveau van de adolescent en de eisen van de omgeving, en niet zozeer uit een individueel tekort. Het versterken van executieve functies helpt leerlingen in het algemeen vaardigheden ontwikkelen, stress verminderen en zelfvertrouwen opbouwen. Het kan een waardevolle ondersteuning zijn voor alle jongeren die leren omgaan met de steeds complexere eisen van school en adolescentie, los van of er wel of geen diagnose volgt.